Yılın en güzel meteor yağmurları

Bir meteor yağmuru, Dünya yörüngesinde ilerlerken bir kuyrukluyıldızın (ya da iki ünlü durumda bir asteroidin) arkasında bıraktığı toz izinin içinden geçtiğinde olur. Toz taneleri üst atmosfere saniyede otuz ila yetmiş kilometre hızla çarpar, buharlaşırken kısa bir an parlar ve biz onlara kayan yıldız deriz. Tek bir konumdan, iyi bir yağmurun zirve gecesinde, saatte on ila yüz arası meteor görebilirsiniz; şanslıysanız ve geometri elverişliyse daha fazla.

Takvimde adı olan onlarca meteor yağmuru var ama yalnızca yaklaşık altı tanesi gerçekten yataktan kalkmaya değer. Diğerleri saatte o kadar az meteor üretir ki olduklarını fark etmek için çok dikkatli bakıyor olmanız gerekir.

Alarm kurmaya değenler

Perseidler her yıl 12-13 Ağustos civarında zirveye çıkar. İdeal koşullarda zirvede saatte ortalama yüz meteor üretirler ve önemli bir şekilde, Kuzey Yarımküre’de sıcak yaz havasında gerçekleşirler. Bu birleşim, onları açık ara en çok izlenen yağmur yapar. Gece yarısı civarında kuzeydoğuda, Kahraman (Perseus) takımyıldızından yayılırlar. Ana cisimleri, en son 1992’de Güneş’in yanından geçen ve 2126’ya kadar geri dönmeyecek olan Swift-Tuttle kuyrukluyıldızıdır.

Geminidler 13-14 Aralık’ta zirveye çıkar. Teknik olarak yılın en zengin yağmurudur, zirvede saatte yaklaşık 150 meteor ile, ve sıklıkla renk taşıyan yavaş, parlak meteorlarıyla tanınır (toz taneleri ortalamadan yoğundur). Püf noktası, soğuk kış havasında gerçekleşmeleri ve onları gereği gibi görmek için gecenin üçünde bir uyku tulumunun altında dışarıda yatıyor olacağınızdır. Ana cisimleri sıra dışıdır: bir kuyrukluyıldız değil, 3200 Phaethon adlı bir asteroit.

Quadrantidler ocak ayının ilk günlerinde zirveye çıkar. Oranlar saatte 110’a kadar çıkabilir ama zirve kısadır, çoğu zaman yalnızca birkaç saat, ve birçok yıl zirve sizin gündüz vaktinizde gerçekleşir. Öküzçü (Boötes) adlı bir takımyıldızdan yayılırlar (yağmura adını veren özgün takımyıldız Quadrans Muralis o zamandan beri kaldırıldı). Soğuktur, ama zirveniz gece denk gelirse ödüllendiricidir.

Mayıs başındaki Eta Aquaridler, ışınsalın daha yükseldiği Güney Yarımküre’den en iyi görünür. Kuzeyden iyidirler ama göz alıcı değildir. Halley Kuyrukluyıldızı’ndan kalan tozdur ve aynı kuyrukluyıldız ekim ayındaki Orionidleri de üretir; yani Halley, Dünya’nın yörüngesinin karşıt taraflarında yılda iki yağmura katkıda bulunur.

Ekim sonundaki Orionidler saatte on beş ila yirmi ile orta düzeydedir. Kasım ortasındaki Leonidler de genellikle bu oranda sakindir, ama her otuz üç yılda bir, saatte binin epey üzerine çıkan bir meteor fırtınası üretirler. Son büyük Leonid fırtınası 1999 ve 2001’deydi. Bir sonrakinin 2032 civarında olacağı öngörülüyor.

Zamanlama hakkında bilmeye değer bir şey

Meteor yağmurları neredeyse her zaman gece yarısından sonra daha iyidir ve en iyi şafaktan hemen önceki saatlerdedir. Nedeni dosdoğru fizik. Gece yarısından önce, Dünya’nın bulunduğunuz kısmı Güneş çevresindeki hareketimizin arka tarafındadır ve yalnızca bize yetişen meteorları görürsünüz. Gece yarısından sonra ise bulunduğunuz kısım, tıpkı bir arabanın ön camı gibi, ön taraftadır ve hem bize yetişen hem de içine daldığımız meteorları görürsünüz. Aradaki fark, oranda iki ya da üç kat olabilir.

Yalnızca yarım saat dışarıda kalabiliyorsanız, bunu gece ikiyle dört arası yapın. Bütün gece dışarıda kalabiliyorsanız, oran gecenin ilerleyen saatlerinde sürekli yükselir ve alacakaranlık başlayana dek iyi kalır.

Bir yağmuru ne bozar

Dolunay en büyük düşmandır. Parlak ay ışığı gökyüzünü basar ve yalnızca en parlak meteorları görürsünüz; bu da yüz olması gereken bir Perseid zirvesinde saatte on tane sayabileceğiniz anlamına gelir. Uzun bir geceye karar vermeden önce ay evresini kontrol edin. Bu yılki olayı Ay mahvedecekse, büyük yağmurlar bir yıl beklemeye değer.

Bulutlar diğer apaçık sorundur ve tek çözüm nereye gideceğiniz konusunda esnek olmaktır. Araba mesafesinde yerel tahmininiz açıksa, oraya sürün. Birçok yağmur zirvesi art arda gecelere denk gelir, yani birinci gece bulutluysa ikinci gece çoğu zaman işe yarar.

Ekipman

Meteor yağmurları için doğru ekipman miktarı hiçtir. Dürbün ve teleskoplar aktif olarak zarar verir çünkü görüş alanınızı kısıtlarlar, oysa meteorlar gökyüzünün her yerinde belirebilir. En verimli düzen şudur: yatar bir bahçe sandalyesi, bir battaniye, sıcak bir şey dolu bir termos ve dikkat dağılmadan bir-iki saat boyunca gökyüzünün geniş bir bölümüne bakma sabrı. İlk on dakika belki bir iki tane görüp hayal kırıklığına uğrarsınız. Sonraki saatte, gözleriniz tam karanlığa uyduğunda ve ışınsal daha yükseldiğinde, gelmek için yola çıktığınız şeyi göreceksiniz.