ISS geçişi nedir ve nasıl fark edilir?

Uluslararası Uzay İstasyonu, güneş panelleri dahil aşağı yukarı bir futbol sahası büyüklüğünde. 400 kilometre yükseklikte, saniyede yaklaşık yedi buçuk kilometre hızla yörüngede dönüyor; bu, gezegeni doksan dakikada bir tur atacak kadar hızlı. Geometri doğru olduğunda, gece gökyüzünde Ay ve Venüs’ten sonra en parlak şeydir ve aradaki fark hiç de az değildir.

Onu hiç görmediyseniz, deneyim tuhaftır. Bir uydu beklersiniz; çoğu insan bunu soluk, yavaş bir nokta olarak hayal eder. Bunun yerine batı ufkunuzdan parlak beyaz bir ışık doğar, dört beş dakika boyunca gökyüzünde dümdüz bir çizgi halinde ilerler ve doğuda kaybolur. Yanıp sönme yok, ses yok, iz yok. Kelimelerle anlatması zor bir şekilde yapay görünür. Eşim ilk kez bir tanesini gördüğünde, onu bunun ampulü patlamış alçak uçan bir uçak olmadığına ikna etmem gerekmişti.

Neden bazı geçişler işe yarar, bazıları yaramaz

İstasyonu görebilmeniz için üç koşulun aynı hizaya gelmesi gerekir. Yörüngenin onu dünyanın sizin bölümünüzün üzerine getirmesi gerekir, ki bu sık olur. Üzerinizdeki gökyüzünün karanlık olması gerekir, ki bu da işe yarayan gözlemi gün doğumu ve gün batımı çevresindeki saatlerle sınırlar. Ve istasyonun kendisinin güneş ışığında olması gerekir; Dünya’nın eğriliğinin yeterince üstünde, öyle ki altındaki yer karanlık olsa bile Güneş hâlâ güneş panellerine vursun.

İşte o üçüncü koşul, ideal anı bu kadar dar yapan şeydir. Gecenin ortasında istasyon Dünya’nın gölgesindedir ve hiçbir şey yansıtmaz. Güpegündüz ise gökyüzü onu söndürür. İşe yarayan pencere, gün batımınızdan sonraki doksan dakika kadar ve yine gün doğumunuzdan önce; yerin karanlık ama istasyonun hâlâ tepedeki Güneş’i yakaladığı an. Bu pencere içinde, yörüngeye bağlı olarak, akşamda iyi bir geçiş yakalayabilir ya da hiç yakalayamayabilirsiniz.

Bir geçişi okumak

Çıplak gözle izlemek için “iyi” bir geçişin kontrol etmeye değer üç sayısı vardır. Maksimum yükseklik, yani istasyonun zirvede ufkun ne kadar üzerine çıktığı. Yirmi derecenin altındaki her şeyi ağaçların ve binaların arkasında kaybedersiniz; otuzun üzerindeki rahat, nadir görülen doksan derecelik geçişler ise doğrudan tepenizden geçer ve istasyon üzerinize düşüyormuş gibi görünür. Süre, yani ufuktan ufka ne kadar görünür olduğu; yüksek bir geçişte genellikle dört ila altı dakika, alçak bir geçişte daha az. Bir de parlaklık, kadir (magnitüd) olarak verilir ve düşük sayılar daha parlak demektir; istasyon ortalama eksi üç kadir civarındadır, bu da onu en parlak yıldız olan Sirius’tan bile parlak yapar.

SkyMinute, sınırda kalan geçişleri sizin için filtreler. Yalnızca yirmi derecenin üzerine çıkan ve kaybolmadan önce gerçekten bulabilecek kadar uzun süren geçişleri gösteririz.

Uygulama olmadan yapmak

NASA, spotthestation.nasa.gov adresinde Spot the Station hizmetini yürütüyor; şehrinizi girip sonraki birkaç geçişi e-postayla alabiliyorsunuz. Resmi kaynak budur. Geçiş başlamadan iki dakika öncesine bir hatırlatıcı kurun, dışarı çıkın, gözlerinize karanlığa alışması için otuz saniye verin ve uyarının başlangıç noktası olarak belirttiği ufuk bölgesini izleyin. Taramaya gerek yok, çünkü istasyon bir kez doğduğunda kaçırmanız imkânsız. Gökyüzünüzde hareket eden, açık ara en parlak şeydir.

Aslında neye bakıyorsunuz

ISS’e el salladığınızda astronotlar sizi göremez. Dört yüz kilometre yukarıdan eviniz yarım pikseldir. Ama gün batımının geometrisi her iki yönde de işler. İstasyonun parlak olmasının nedeni, siz karanlıktayken onun hâlâ gündüzde olmasıdır; yani içerideki insanlar, siz Güneş’i onların pencerelerinde belirirken izlerken Güneş’in battığını izlemektedir. O birkaç dakika boyunca, aynı gün batımını çok farklı taraflardan paylaşıyorsunuz.

İstasyonda Kasım 2000’den beri kesintisiz bir insan var. Bu yıl itibarıyla, alçak Dünya yörüngesinde çeyrek yüzyıldan fazla kesintisiz bir insan varlığı demek bu. Bu yirmi beş yıl boyunca dünyada başka ne olmuş olursa olsun, dışarıda olduğunuz her gece, tam tepenizde yedi kişi vardı.